Otpor režimu kao moralni referendum

Kolumne i analize

Politička scena u Srbiji u velikoj se meri preobrazila u etičku scenu. Osim političke, duprotstavljanje režimu dobilo je i veoma snažnu etičku dimenziju. Otpor režimu postalo je pitanje ne samo politike već i morala. Zapravo, otpor je pre svega postao pitanje morala.

Naime, ne postoji nijedna iole relevantna etička teorija koja bi mogla opravdati postojanje režima koji još uvek vlada Srbijom.

Tri ključne etičke teorije, od antike do danas, jesu sledeće:

Utilitarizam ili neki drugi oblik konsekvencijalizma koji je zasnovan na tezi da je moralno ispravno ono što kao posledicu (konsekvencu) ima najveću sreću najvećeg broja ljudi.

Deontologija ili etika dužnosti koja se zasniva na tome da ljudi imaju određene moralne dužnosti kojih bi trebalo da se drže bez obzira na njihove posledice.

Etika vrline koja zastupa ideju da bi ljudi trebalo da upražnjavaju vrline koje će od njih učiniti moralno uzorne osobe.

Očigledno je da najvažnije karakteristike režima u Srbiji ne zadovoljavaju etičke kriterijume koje propisuje ijedna od tri navedene teorije. Najbitnije karakteristike režima o kome je reč su sledeće:

Uzurpacija sve tri grane vlasti od jednog čoveka. Liberalna demokratija zasniva se na podeli vlasti na zakonodavnu, izvršnu i pravosudnu vlast, kako bi građanima bila garantovana osnovna prava, odnosno kako bi bili zaštićeni od tlačenja bilo koje od ove tri grane vlasti (obično izvršne vlasti).

U današnjoj Srbiji ne samo da nema podele vlasti već je jedna osoba uzurpirala sve tri grane vlasti, čime je građanima oduzela prava koja im po Ustavu pripadaju i učinila ih podložnima tlačenju, odnosno samovolji te jedne osobe. U skladu s tim je i organizovanje tipa izbora ili „izbora“ koje uzurpator vlasti praktikuje. Sve to zajedno ne dovodi da najveće sreće najvećeg broja ljudi (utilitarizam), to nije dužnost nikoga (već je, naprotiv, dužnost da se to ne čini, upravo deontologija), niti je moralna vrlina uzurpirati vlast, prekršiti Ustav i građane učiniti podložnim svojoj samovolji.

Krađa državnog budžeta od jednog broja ljudi koji su bliski uzurpatoru vlasti, odnosno autokrati (afera Krušik, Aseko itd., itd.). Taj manir može da dovede do sreće kradljivaca, ali svakako ne do najveće sreće najvećeg broja ljudi. Osim toga, krađa nije moralna dužnost (naprotiv), niti kradljivac kod sebe razvija karakter koji odlikuje moralna uzornost.

Ugrožavanje života i zdravlja ljudi. Krivotvorenje podataka o broju umrlih i zaraženih od Korone na koje je BIRN ukazao, a na kraju i određen broj ljudi veoma bliskih režimu priznao, dovelo je do većeg broja smrti i zaraza nego što je bilo neizbežno, a sve radi organizovanja izbora ili „izbora“.

Veći broj umrlih i zaraženih nije podsticalo najveću sreću najvećeg broja ljudi, izazivanje bolesti i smrti nije moralna dužnost (naprotiv), dok oni koji su odgovorni za to nemaju karaktere koje odlikuje moralna vrlina.

Propaganda u štampanim ili elektronskim tabloidima i drugim medijima zasnovana na neistinama i degradaciji karaktera ljudi koji misle drugačije od uzurpatora vlasti. Iznositi neistine da bi se neko lažno oklevetao i to iz niskih pobuda povezanih sa maksimalizacijom moći odnosno opstankom na vlasti po svaku cenu, čak i protiv interesa građana i države, ne doprinosi najvećoj sreći najvećeg broja ljudi. Pritom, laganje i defamacija ljudi svakako nije moralna dužnost. Laganje i klevetanje ljudi nisu vriline i karakter onih koji to čine ne uživa moralni ugled.

Prema tome, i ova vrsta propagande etički je neopravdana s tačke gledišta kako utilitarističke ili deontološke etike tako i etike vrline.

Odmetništvo od domaćeg i međunarodnog političkog i pravnog poretka učešćem u kriminalu kojim se bave ozloglašene mafijaške organizacije. Ono se, prema medijskim izveštajima, između ostalog sastoji od ilegalne trgovine narkoticima, oružjem, decom i političkim ubistvima. Naime, postoje ozbiljne sumnje na učešće uzurpatorovih izvršitelja u ubistvima Vladimira Cvijana i Olivera Ivanovića, kao i u morbidnim ubistvima ljudi koji se nisu bavili politikom – barem ne na visokom nivou.

Ovaj drugi tip ubistava su pratile bizarnosti, kao što je kanibalizam o kojem je uzurpator vlasti detaljno i veoma slikovito govorio u medijima i to u vreme kada i deca gledaju televiziju. Detalji opisa mlevenja ljudskog mesa stvarali su utisak da je uzurpator i sam u njemu učestvovao.

Lažno predstavljanje sebe kao državnika koji se na regularan način bavi svojim poslom, ubistva i bizarni opisi tretmana posmrtnih ostataka žrtava niti je u interesu najveće sreće najvećeg broja ljudi, niti je moralna dužnost ubijati političke ili bilo koje druge svoje neistomišljenike, a svakako da sve to zajedno, uz mlevenje ljudskog mesa i kanibalizam, ne svedoči o karakteru koji krasi i u kome se razvija moralna vrlina.

Postavljanje nekompetentnih ali poslušnih ljudi na važne položaje u državi. Taj manir doveo je do kolapsa čitavih sistema koji su od vitalnog značaja za državu. Nedavno ostajanje trećine domaćinstava u Srbiji bez struje i(li) grejanja usled relativno sitnih vremenskih nepogoda samo je jedan od primera.

Ni za ovo se ne može naći opravdanje bilo sa tačke gledišta utilitarizma, deontologije ili etike vrline: urušavanje vitalnih sistema za funcionisanje države ne doprinosi najvećoj sreći najvećeg broja ljudi, kolaps vitalnih sistema i postavljanje nekompetentnog poslušničkog kadra da rukovodi tim sistemima nije moralnoa dužnost (naprotiv), dok negovanje takvog kadra nije osobina čoveka koga krasi vrlina ili kod koga se razvija moralan, plemenit karekter.

Iz rečenog proizlazi da šest glavnih karakteristika režima u Srbiji pokazuju da nijedna od njih ne zadovoljava ni minimum kriterijuma moralne opravdanosti i to ni po jednoj od tri najbitnije etičke teorije od antike do danas. Zapravo, postupci režima su izrazito nemoralni po svim osnovama koje ga karakterišu. Prema tome, režim u Srbiji je epitom nemorala.

To je razlog zašto je kritika režima koji je uzurpirao vlast u Srbiji sa etičke tačke gledišta još značajno ubedlivija nego sa političke tačke gledišta.

Takav režim i njegov šef imaju moralnu obavezu da se bez ikakvog odlaganja povuku sa vlasti i stave na raspolaganje pravosudniom organima koji bi trebalo da ispitaju navode o kriminalu službenika režima, odnosno da li nemoralnu vladavinu prati i kriminal i kolikih je razmera i težine.

Ukoliko te ne učine, što bi bilo veoma očekivano, opredeljenje građana prema režimu, uključujući oredeljenje na izborima, čak i lažnim, trebalo bi formulisati kao moralni referendum.

Prof. dr Vojin Rakić, redovni profesor

Direktor Centra za bioetičke studije

Predsednik pokreta „Novi 6. oktobar“

Pročitajte više

Ostavi komentar

Please enter your comment!
Please enter your name here

Društvo i nauka